کارت ملي هوشمند: کليد ورود به دولت الکترونيک
سازمان ثبت احوال کشور به عنوان مرجع امور هويتي کشور، در نظر دارد تا طي يک طرح برنامه ريزي شده، کارت هاي ملّي هوشمند را جايگزين کارت هاي ملّي فعلي کند. علاوه بر کاربردهاي قبلي کارت ملّي، کارت هاي جديد به عنوان کليد ورود به دولت الکترونيک و حرکت به سمت جامعه اطلاعاتي، اين فرصت را فراهم مي کنند تا افراد به شيوه اي امن وارد فضاي ديجيتالي شوند.
کارت ملّي هوشمند به عنوان مقدمه اي براي ورود به جامعه اطلاعاتي، مي تواند موجب توزيع عادلانه فرصت ها، کاهش بسياري از هزينه هاي دولت، مردم و بنگاه ها شود. اين امور مي توانند نقش به سزايي در پويايي اقتصادي داشته باشند.
با پياده سازي طرح کارت ملّي هوشمند، اين امکان فراهم مي شود که خدمات به روشي ساده، سريع و با کيفيت بالاتر به مردم ارائه شوند. اين موضوع مي تواند موجب بهبود سطح کيفي زندگي مردم و بالا بردن سطح رضايت مردم از دولت شود.

کارت ملّي هوشمند مثل تمام کارت‌هاي شناسايي ديگر، اولين وظيفه‌اش شناسايي است. به اين منظور ابتدا در زمان ثبت نام، اطلاعات صاحب کارت روي کارت قرار داده مي‌شود. ين اطلاعات، اقلام هويتي مثل نام، نام خانوادگي، تاريخ و محل تولد و مواردي از ين قبيل را شامل مي‌شود. به ين ترتيب هر کجا که نياز به اطلاعات هويتي صاحب کارت باشد، وي مي‌تواند کارت خود را ارائه دهد و به صورت ديجيتالي شناسيي شود. شناسايي الکترونيکي موجب کاهش تقلب در شناسايي مي‌شود.
کاربرد اصلي ديگر کارت ملّي هوشمند، تصديق هويت است. در کارت‌هاي سنتي، به کمک عکس صاحب کارت که روي کارت چسبانده شده و يک مهر مخصوص روي آن خورده، عمل تصديق هويت انجام مي‌شود. در کارت ملّي هوشمند هم روال مشابهي وجود دارد؛ اما تصديق هويت در اينجا تنها به عکس محدود نمي‌شود. علاوه بر عکس، اطلاعات بيومتريکي (اثر انگشت) صاحب کارت نيز مي‌تواند روي کارت قرار گيرد. از همه مهمتر اينکه اطلاعات بيومتريکي به صورت الکترونيکي قابل بررسي هستند. اين به ين معني است که در يک مرکز بهره‌برداري که به حسگر اثر انگشت مجهز است، صاحب کارت بعد از قرار دادن کارتش در کارتخوان، انگشت خود را روي حسگر اثر انگشت قرار مي‌دهد؛ سپس سيستم بررسي مي‌کند که آيا اثر انگشت صاحب کارت با اثر انگشتي که روي کارت به صورت الکترونيکي ذخيره شده يکسان است يا خير. در صورت يکسان بودن امکان ادامه عملّيات وجود خواهد داشت. به اين ترتيب امکان جعل هويت به حداقل مي‌رسد.
کي از کاربردهاي مهم ديگر که روي کارت ملّي هوشمند قرار مي‌گيرد، کاربرد امضاي ديجيتال است. به اين ترتيب، صاحب کارت مي‌تواند اسناد الکترونيکي را در فضاي ديجيتال امضا کند.
کارت ملّي هوشمند به عنوان يک کليد ورود مناسب بري کاربردهايي همچون هدفمند کردن يارانه‌ها، سلامت الکترونيکي و کاربردهاي انتخابات و ساير خدمات شهروندي، با هماهنگي نهادهاي ذيربط، مي‌تواند قابل استفاده باشد.

کارت ملّي هوشمند به عنوان يکي از مقدمات و زيرساخت‌هاي دولت الکترونيک مطرح است. با استفاده از کارت ملّي هوشمند، امکان ورود امن و قابل اطمينان در فضاي ديجيتال فراهم مي‌شود. به اين ترتيب افراد مي‌توانند به اطلاعات و خدمات مختلفي از بخش‌هاي دولتي، عمومي و خصوصي در هر زمان و در هر مکاني که به اينترنت دسترسي داشته باشند، به راحتي، به سرعت و با کيفيت مناسب دسترسي پيدا کنند. در واقع افراد قادر خواهند بود به صورت 24 ساعته در تمام ايام هفته خدمات را از مراکز ذيربط دريافت کنند. اين راهبرد صرفه جويي در وقت و هزينه را بري شهروندان به همراه دارد.

ديگر زيرساخت‌هاي مورد نياز براي استقرار دولت الکترونيک به شکل وسيع و همه جانبه خود، عبارتند از:

  • زيرساخت قانوني
  • زيرساخت فرهنگي مناسب براي استفاده حداکثري
  • زيرساخت فني- ارتباطي و گسترش تجهيزات مورد نياز براي استفاده وسيع و فراگير
  • هماهنگي و همکاري خوب بين سازمان‌ها و نهادهاي ذينفع بري اجراي به موقع و بهره‌برداري مطلوب
  • زيرساخت مناسب فناوري اطلاعات
  • نيروي انساني متخصص و کارآمد

امضاي ديجيتال از نظر کاربرد، همان امضاي سنتي است؛ اما در فضاي ديجيتال. در اسناد کاغذي، گيرنده يک نامه/سند، مي‌تواند از طريق امضاي شخص فرستنده، اين اطمينان را حاصل کند که نامه/سند جعلي نيست. همچنين امضاي يک نامه/سند، براي امضا کننده نامه/سند بار قانوني به همراه دارد و نمي‌تواند امضاي سند را انکار کند.

کارت ملّي هوشمند اين بستر را هم براي فرستنده و هم گيرنده نامه/سند فراهم مي‌کند که اسناد را امضا، و صحت آن را بررسي کنند. ايده امضاي ديجيتال بسيار ساده است: يک چکيده از نامه/سند فرستنده به صورت ديجيتالي تهيه مي‌شود و به صورت يک بسته در مي آ‌يد. اين بسته به کمک کارت فرستنده کد مي‌شود و بسته حاصله امضاي ديجيتال نام دارد که در انتهاي نامه به صورت ديجيتالي قرار مي‌گيرد. متن به همراه امضاي ديجيتال در انتهاي آن به گيرنده ارسال مي‌شود. در طرف گيرنده، متن اصلي نامه به همان روش بالا خلاصه مي‌شود، بخش امضا ديجيتال نيز با کمک کارت گيرنده کدگشايي مي‌شود و با چکيده بسته مقایسه مي‌شود در صورتي که اين دو با هم برابر باشند به اين معني است که همان شخصي که ادعا کرده، نامه را امضا نموده است.

يکي ديگر از امکاناتي که در کارت ملّي هوشمند قرار دارد، ويژگي‌هاي بيومتريکي صاحب کارت است. عکس و اثر انگشت صاحب کارت به صورت الکترونيکي در کارت وي ذخيره مي‌شود. به اين ترتيب امنيت استفاده از کارت به طور قابل ملاحظه ا‌ي بالا مي‌رود. ديگر هر کس با وارد کردن يک رمز عبور ساده امکان استفاده يا سوء استفاده از يک کارت را ندارد. براي استفاده از کارت حتما بايد صاحب کارت حضور داشته باشد تا اثر انگشت وي به صورت ديجيتالي با اثر انگشتي که در هنگام ثبت نام در کارت ذخيره شده است مقايسه و تطبيق داده شود و سپس اجازه استفاده از امکانات کارت به وي داده مي‌شود.

کارت ملّي هوشمند، با ارائه سه کاربرد اصلي شناسايي، تصديق هويت و امضاي ديجيتال اين امکان را فراهم مي‌کند تا بتوان از کارت به عنوان يک ابزار چندکاره استفاده کرد.
به کمک کارت ملّي هوشمند، اين امکان فراهم مي‌شود که کاربردهاي مختلف در کنار هم و روي يک کارت قرار گيرند. اين کاربردها را مي‌توان در زمان صدور يا بعد از صدور روي کارت قرار داد.
متصدي هر کاربرد فقط امکان دسترسي به اطلاعات مربوط به خودش را دارد. مثل اينکه اطلاعات در صندوقچه‌هاي مختلفي روي کارت ذخيره شده باشد که هر کدام کليد خودش را داشته باشد. به عنوان مثال پليس فقط قادر به مشاهده اطلاعات گواهينامه رانندگي صاحب کارت مي‌باشد و امکان مشاهده اطلاعات حساب مالي فرد که روي کارت موجود است را ندارد.


کارت ملّي هوشمند، يک کامپيوتر ساده و کوچک است که با اتصال به يک کارتخوان، مي‌توان به اطلاعات درون آن دسترسي پيدا کرد. البته اطلاعات درون کارت ملّي هوشمند به طور امني نگهداري مي‌شوند که خود کارت از دسترسي‌هاي غيرمجاز به آن جلوگيري مي‌کند. در واقع يکي از مزاياي اصلي کارت ملّي هوشمند، نسبت به کارت ملّي کاغذي، همين امنيت بالاي آن چه به لحاظ بصري و چه به لحاظ ديجيتالي مي‌باشد. به اين ترتيب مي‌توان اطلاعات محرمانه‌تري را با ضريب اطمينان بالاتر روي کارت ملّي هوشمند نگهداري کرد.
تا کنون کشورهاي مختلفي اقدام به طراحي و بعضاً پياده‌سازي کارت ملّي هوشمند در کشورشان کرده‌اند. تقريباً تمامي کشورهي حوزه خليج فارس و اکثر کشورهاي خاور دور پروژه کارت ملّي هوشمند را شروع کرده‌اند. در آسيا کشورهايي مثل مالزي و سنگاپور و هنگ‌کنگ در اين زمينه، پيشرو بوده‌اند و هم اکنون کارت ملّي هوشمند دارند که مي‌توانند از اين کارت بري ارائه خدمات مختلف استفاده کنند.
کشورهاي مختلف بر اساس نياز و امکانات موجود، کاربردهاي متفاوتي را روي کارت ملّي هوشمند خود گنجانده‌اند. اما نکته مشترک در اکثر موارد، شناسايي و تصديق هويت به صورت ديجيتال است.

کارت ملي هوشمند، علاوه بر داشتن يک بدنه با دوام، با ويژگي‌هاي امنيتي بيشتر و بالاتر نسبت به کارت ملي کاغذي، مزاياي ديگري نيز دارد که کارت‌هاي کاغذي قادر به تامين آن‌ها نيستند. از جمله مهمترين اين مزيا، مي‌توان به موارد زير اشاره کرد:
  • شناسايي در حوزه ديجيتال
  • امکان تصديق هويت بر اساس رمز عبور، رمزنگاري و بيومتريک، به صورتي که هم کارت، هم صاحب کارت و هم سيستم بهره‌برداري بتوانند دو به دو يکديگر را تصديق هويت کنند.
  • امکان امضاي ديجيتال
  • امکان پردازش اطلاعات
  • امکان تغيير اطلاعات پس از صدور
  • امکان پشتيباني از کاربردهاي مختلف
  • امکان افزودن کاربرد جديد پس از صدور
  • امکان دسترسي به اطلاعات بر حسب مجوزهاي دسترسي مختلف و به صورت کاملا امن
  • امکان استفاده کارآمدتر از خدمات دولت الکترونيک